علائم خرابی سیبک فرمان و طبق | تشخیص قبل تعمیرگاه

اگر هنگام دور زدن یا عبور از دست‌انداز صدای تق‌تق از زیر ماشین می‌شنوید، به احتمال زیاد با سیبک خراب طرف هستید. سیبک فرمان و سیبک طبق دو قطعه‌ی کوچک اما حیاتی در سیستم جلوبندی هستند که خرابی‌شان هم ایمنی رانندگی را تهدید می‌کند و هم اگر نادیده گرفته شود، هزینه‌ی تعمیر را چند برابر می‌کند. در این مطلب یاد می‌گیرید چطور بدون رفتن به تعمیرگاه، خودتان علائم خرابی سیبک فرمان را تشخیص دهید و چه ابزاری برای تعویض آن لازم دارید.

سیبک چیست و چه نقشی دارد ؟

سیبک یک مفصل گوی‌دار کوچک است که از یک گوی فلزی داخل یک غلاف پلاستیکی یا فلزی تشکیل شده و به دو قطعه‌ی متحرک جلوبندی اجازه می‌دهد همزمان در چند جهت حرکت کنند. بدون سیبک، فرمان و سیستم تعلیق نمی‌توانستند هم بچرخند و هم با حرکت بالا‌پایین چرخ روی دست‌انداز هماهنگ شوند.

در خودرو دو نوع اصلی سیبک وجود دارد که اغلب با هم اشتباه گرفته می‌شوند:

• سیبک فرمان: به میل فرمان و قرقری فرمان متصل است و حرکت چرخاندن فرمان را به چرخ منتقل می‌کند.
• سیبک طبق: بخشی از سیستم تعلیق است و طبق (سویینگ آرم) را به اکسل یا کمک‌فنر وصل می‌کند.

این دو قطعه از نظر ظاهر شبیه هم‌اند، اما در دو نقطه‌ی متفاوت جلوبندی قرار می‌گیرند و علائم خرابی هرکدام هم متفاوت است.

علائم خرابی سیبک فرمان

سیبک فرمان معمولاً زودتر از سیبک طبق خودش را نشان می‌دهد، چون مستقیماً با هر چرخش فرمان درگیر است.

صدای تق‌تق هنگام دور زدن

رایج‌ترین و قابل‌اعتمادترین علامت، شنیدن صدای تق‌تق یا “کلیک” از سمت چرخ جلو هنگام چرخاندن فرمان در سرعت پایین است. مثلاً موقع پارک کردن یا دور زدن در کوچه. این صدا وقتی شدیدتر می‌شود که فرمان را تا انتها بچرخانید.

بازی یا لرزش در فرمان

اگر فرمان نسبت به قبل “شل‌تر” شده و قبل از اینکه چرخ‌ها واقعاً بچرخند، فرمان مقدار کمی آزاد می‌چرخد، این بازی غیرعادی نشانه‌ی فرسایش سیبک فرمان است. در سرعت بالا ممکن است این بازی به‌شکل لرزش خفیف در فرمان هم احساس شود.

فرمان‌پذیری نامتقارن

وقتی فقط یک سیبک فرمان خراب شده باشد، ممکن است حس کنید خودرو هنگام چرخش به یک سمت راحت‌تر و سمت دیگر “سنگین‌تر” یا با تأخیر بیشتر واکنش می‌دهد.

علائم خرابی سیبک طبق و زیر کمک

سیبک طبق چون بخشی از سیستم تعلیق است، علائمش بیشتر هنگام تعامل با سطح جاده بروز می‌کند، نه هنگام چرخاندن فرمان.

صدا هنگام عبور از دست‌انداز

اگر صدای تق‌تق فقط وقتی شنیده می‌شود که از روی دست‌انداز یا چاله رد می‌شوید (نه هنگام دور زدن در سطح صاف)، به احتمال زیاد سیبک طبق یا سیبک زیر کمک مشکل دارد.

لرزش یا تکان غیرعادی هنگام ترمزگیری

سیبک طبق فرسوده اغلب هنگام ترمزگیری ناگهانی یا عبور از دست‌انداز در حین ترمز، باعث یک لرزش یا “تکان” محسوس در بدنه خودرو می‌شود.

سایش نامتقارن لاستیک

چون سیبک طبق زاویه‌ی چرخ نسبت به جاده را تثبیت می‌کند، خرابی آن می‌تواند باعث سایش غیریکنواخت یک طرف لاستیک شود. نشانه‌ای که معمولاً دیرتر متوجه آن می‌شوید اما هزینه‌ی جانبی قابل‌توجهی دارد.

جدول مرجع: علامت، علت و خطر نادیده‌گرفتن

علائم خرابی سیبک به تفکیک خودرو

علائم پایه در همه‌ی خودروها یکسان است، اما برخی مدل‌های پرتیراژ داخلی نقطه‌ضعف‌های شناخته‌شده‌ای دارند که بهتر است بدانید.

پراید

در پراید، سیبک طبق معمولاً زودتر از سیبک فرمان فرسوده می‌شود. به‌خصوص اگر خودرو زیاد در شهر با ترافیک و دست‌انداز رانده شود. صدای تق‌تق از سمت طبق هنگام دنده‌عقب گرفتن یا چرخاندن فرمان در حالت سکون، علامت شایع در این مدل است.

پژو ۲۰۶

در ۲۰۶، خرابی سیبک طبق غالباً با لرزش در فرمان هنگام عبور از دست‌انداز همراه است، نه فقط صدا. این مدل به‌دلیل سفتی بیشتر سیستم تعلیق، علائم را واضح‌تر منتقل می‌کند.

پیکان

در پیکان به‌دلیل سن بالای ناوگان موجود، معمولاً همزمان چند سیبک (فرمان، طبق، و زیر کمک) به‌مرور فرسوده می‌شوند. بنابراین صدای ترکیبی از چند نقطه شنیده می‌شود که تشخیص دقیق محل آن بدون چک تک‌تک سیبک‌ها سخت‌تر است.

نیسان، تیبا و پژو پارس/سمند

در این مدل‌ها الگوی علائم مشابه پراید و ۲۰۶ است . تفاوت اصلی فقط در محل دقیق سیبک (بغل شاسی در برخی نیسان‌ها) و سایز ابزار لازم برای باز کردن آن است.

روش تشخیص دقیق در خانه قبل از تعمیرگاه

برای تشخیص دقیق، خودرو را روی سطح صاف پارک کنید و این مراحل را به ترتیب انجام دهید:

1. بالا بردن جلوی خودرو با جک و قرار دادن چارپایه ایمنی زیر شاسی.
2. گرفتن لاستیک از بالا و پایین (نه از چپ و راست) و تکان دادن آن به‌سمت داخل و بیرون. اگر صدای تق‌تق شنیدید یا بازی غیرعادی احساس کردید، سیبک طبق مشکل دارد.
3. چک کردن سیبک فرمان با موتور خاموش: فرمان را کمی به چپ و راست تکان دهید بدون اینکه چرخ واقعاً بچرخد. بازی بیش از حد معمول نشانه‌ی فرسایش است.
4. بازرسی چشمی گردگیر سیبک: اگر گردگیر لاستیکی پاره یا ترک‌خورده باشد، حتی بدون صدا، باید سیبک تعویض شود چون گرد و خاک و رطوبت وارد مفصل شده و به‌زودی آن را از کار می‌اندازد.

اگر بعد از این چهار مرحله هنوز مطمئن نیستید کدام سیبک خراب است، استفاده از یک اهرم یا دیلم کوتاه برای وارد کردن فشار جانبی به هر سیبک به‌طور جداگانه، دقیق‌ترین روش خانگی برای ایزوله کردن محل دقیق صداست.

خطر نادیده‌گرفتن سیبک خراب

نادیده‌گرفتن سیبک خراب فقط یک مشکل صدا نیست. اگر سیبک به‌طور کامل از جا دربیاید، چرخ ناگهان زاویه و کنترل خود را از دست می‌دهد. این اتفاق معمولاً در سرعت بالا یا هنگام دور زدن رخ می‌دهد و ریسک تصادف را به‌شدت افزایش می‌دهد. علاوه بر خطر مستقیم ایمنی، سیبک فرسوده با گذشت زمان فشار غیریکنواختی به بلبرینگ چرخ، بوش طبق و لاستیک وارد می‌کند که هزینه‌ی نهایی تعمیر را چند برابر یک تعویض سیبک ساده می‌کند.

تفاوت سیبک فرمان و سیبک طبق

ابزار لازم برای تشخیص و تعویض سیبک

برای جداکردن و تعویض سیبک، ابزار مناسب نه‌تنها کار را سریع‌تر می‌کند بلکه از آسیب به گردگیر و قطعات اطراف هم جلوگیری می‌کند:

• سیبک‌کش: ابزار اصلی برای جدا کردن سیبک از بازو بدون ضربه زدن مستقیم. استفاده از چکش یا دیلم به‌جای آن معمولاً به گردگیر یا بدنه‌ی قطعه آسیب می‌زند.
• انبر قفلی یا انبر بست: برای ثابت نگه‌داشتن قطعات هنگام باز کردن مهره‌ی سیبک.
• آچار بکس یا آچار رینگی هم‌سایز: سایز دقیق مهره‌ی سیبک بسته به مدل خودرو فرق می‌کند. داشتن یک ست کامل آچار بکس کار را ساده می‌کند.
• روان‌کننده ضدزنگ: روی مهره‌های زنگ‌زده یا قدیمی، اسپری کردن این ماده قبل از باز کردن، احتمال هرز شدن مهره را کاهش می‌دهد.

پرسش‌های متداول

سیبک چیست و چه نقشی در خودرو دارد؟

سیبک یک مفصل گوی‌دار کوچک است که بین قطعات متحرک جلوبندی (مثل فرمان و طبق) قرار می‌گیرد و به آن‌ها اجازه می‌دهد همزمان بچرخند و بالا‌پایین حرکت کنند. بدون سیبک، فرمان و سیستم تعلیق نمی‌توانند انعطاف لازم برای حرکت روی سطح ناهموار را داشته باشند.

علائم خرابی سیبک فرمان چیست؟

مهم‌ترین علامت، صدای تق‌تق هنگام دور زدن یا عبور از دست‌انداز است. علامت دیگر، بازی یا لرزش غیرعادی در فرمان هنگام رانندگی در سرعت پایین است. اگر این صداها فقط هنگام چرخاندن فرمان شنیده می‌شود، احتمال خرابی سیبک فرمان بالاست.

تفاوت سیبک فرمان و سیبک طبق در چیست؟

سیبک فرمان به میل فرمان متصل است و مستقیماً حرکت چرخاندن فرمان را به چرخ منتقل می‌کند، اما سیبک طبق بخشی از سیستم تعلیق است و طبق را به اکسل وصل می‌کند. خرابی سیبک فرمان بیشتر هنگام چرخاندن فرمان احساس می‌شود، در حالی که خرابی سیبک طبق معمولاً هنگام عبور از دست‌انداز یا ترمزگیری شنیده می‌شود.

چطور بدون رفتن به تعمیرگاه سیبک خراب را تشخیص دهیم؟

ساده‌ترین روش، بالا بردن جلوی خودرو با جک و گرفتن لاستیک از بالا و پایین و تکان دادن آن است. اگر صدای تق‌تق شنیدید یا بازی غیرعادی احساس کردید، سیبک طبق مشکل دارد. برای سیبک فرمان هم می‌توان با خاموش بودن موتور، فرمان را کمی چپ و راست تکان داد و میزان بازی آن را حس کرد.

آیا رانندگی با سیبک خراب خطرناک است؟

بله. سیبک خراب می‌تواند باعث از کنترل خارج شدن ناگهانی چرخ هنگام رانندگی شود، به‌خصوص در سرعت بالا یا هنگام ترمزگیری ناگهانی. علاوه بر خطر ایمنی، خرابی سیبک به مرور به لاستیک، طبق و بلبرینگ چرخ هم آسیب می‌رساند و هزینه تعمیر را افزایش می‌دهد.

سیبک‌سازی چیست و چه فرقی با تعویض سیبک دارد؟

سیبک‌سازی به فرآیند ساخت یا بازسازی سیبک در کارگاه‌های تخصصی گفته می‌شود، که معمولاً برای خودروهای قدیمی‌تر یا مدل‌هایی که قطعه یدکی اصلی آن‌ها به‌سختی پیدا می‌شود انجام می‌گیرد. در مقابل، تعویض سیبک یعنی نصب یک قطعه یدکی نو به‌جای قطعه فرسوده، که روش رایج‌تر و مطمئن‌تر برای خودروهای پرتیراژ مثل پراید و ۲۰۶ است.

برای تعویض سیبک چه ابزاری لازم است؟

ابزار اصلی شامل سیبک‌کش (برای جدا کردن سیبک از بازو بدون آسیب به گردگیر)، انبر بست یا انبر قفلی، و آچار بکس یا رینگی متناسب با سایز مهره سیبک است. استفاده از ابزار نامناسب مثل چکش یا دیلم می‌تواند به گردگیر و بدنه قطعه آسیب برساند.